Ο φιλόσοφος Michel Foucault εισήγαγε το concept των ετεροτοπιών  περιγράφοντας τους  ως χώρους, είτε πνευματικούς είτε πραγματικούς , οι οποίοι συνυπάρχουν με το περιβάλλον μας αλλά διαχωρίζονται από αυτό και λειτουργούν διαφορετικά για τους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα σε αυτούς σε αντίθεση με το εξωτερικό περιβάλλον. Το πιο κλασσικό και απλό παράδειγμα ετεροτοπίας είναι το πλοίο. Είναι ένας τόπος λειτουργικός γι’ αυτούς που  βρίσκονται μέσα σε αυτό, όμως για κάποιον που το παρατηρεί απ’ έξω είναι ένα απλό κομμάτι του τοπίου. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα ετεροτοπικών χώρων και ο ίδιος ο Foucault χρησιμοποιεί το cinema ως ένα από αυτά. Πριν από ένα χρόνο κατάλαβα ακριβώς το γιατί.

Η ταινία “Youth” με την σκηνοθετική υπογραφή του Paolo Sorrentino, αποτελεί μια από τις πιο ξεχωριστές cine-εμπειρίες που έχω ζήσει και μου ήρθε στο μυαλό με αφορμή την κυκλοφορία της καινούργιας σειράς του HBO, «The young pope»  με πρωταγωνιστή το Jude Law που επίσης είναι σκηνοθετημένη από τον Sorrentino .

Πάμε, λοιπόν, πίσω ένα χρόνο τότε που είχα κανονίσει με την παρέα να δούμε το “Youth” σε έναν κινηματογράφο του κέντρου τον οποίο, περιέργως, δεν είχε τύχει να ξανά επισκεφθώ. Φτάνοντας στο χώρο διαπίστωσα πως ήταν ένα ακόμα old school cinema της Αθήνας το οποίο έδειχνε φανερά ότι οι καλύτερες μέρες του ήταν παρελθόν. Οι τοίχοι του κιτρινισμένοι, τα μισά του φώτα λάμπες φθορίου και το design του παλιακό. Βέβαια τίποτα από αυτά δεν με απασχολεί όταν πηγαίνω σινεμά παρά μονάχα η ταινία που θα δω, απλά το σύνολο αυτών των χαρακτηριστικών του, σου δημιουργούσαν μια νοσταλγία και μια επιθυμία να μάθεις πως θα ήταν αυτός ο κινηματογράφος στα χρόνια της ακμής του.

Αυτό το συναίσθημα νοσταλγίας που είχε αρχίσει να μου δημιουργείται εντάθηκε όταν αντίκρισα την αίθουσα. Η αίθουσα ήταν τεράστια και παρά τα χρόνια της πολύ επιβλητική, όμως άδεια. Ήμασταν εμείς και μόλις άλλες τρεις παρέες και μιλάμε για μια προβολή φυσιολογικής μέρας, φυσιολογικής ώρας και πολύ καλής ταινίας η οποία μόλις άρχιζε.
Από την αρχή της η ταινία, μας μεταφέρει σε ένα υπερπολυτελές ξενοδοχείο των Ελβετικών Άλπεων όπου ο πρωταγωνιστής μας, ο  μαέστρος και ο συνθέτης Fred Ballinger (τον οποίο υποδύεται ο φανταστικός Michael Keane), περνάει χαλαρά και ήρεμα τα χρόνια της συνταξιοδότησης του μαζί με τον καλό του φίλο και σεναριογράφο Mike Boyle (που τον υποδύεται ο επίσης φανταστικός Harvey Keitel). Την ήρεμη καθημερινότητα τους αναταράσσουν μια πληθώρα επισκεπτών και ερεθισμάτων από τον έξω κόσμο, όμως δεν θα ήθελα να μπω σε περισσότερες λεπτομέρειες ώστε να μην “χαλάσω” μια πολύ καλή ταινία για όσους δεν την έχουν δει.

youth2

Παρ’ όλα αυτά  θα πρέπει να αναφερθώ στο κύριο συναίσθημα που δημιουργεί η σκηνοθεσία του Sorrentino σε αυτή την ταινία, το οποίο δεν είναι άλλο από τη νοσταλγία. Ο Fred νοσταλγεί τα νιάτα του, τη μουσική του, την οικογένεια του και γενικότερα τις μέρες της ακμής του.

Όταν από αρκετά νωρίς, κατά τη διάρκεια της ταινίας, μπήκα στην ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων και ένιωσα τη νοσταλγία τους, μου δημιουργήθηκε  μια τρομερή ταύτιση μαζί τους καθώς και με την αίθουσα στην οποία βρισκόμουν. Ήταν λες και ο χώρος που ήμουν και τα συναισθήματα των χαρακτήρων που παρακολουθούσα να βρίσκονται σε απόλυτο συγχρονισμό, και μαζί τους και εγώ ο ίδιος. Εκείνη τη στιγμή, για πρώτη φορά στη ζωή μου, κατάλαβα και βίωσα τόσο έντονα την έννοια της ετεροτοπιάς. Όπως ο ίδιος ο πρωταγωνιστής μας βρισκόταν σε μια ετεροτοπία, στην φύση των Άλπεων, μέσα σε ένα ξενοδοχείο ζώντας με ανέσεις  που υφίσταντο μόνο για τους ενοίκους του, έτσι και εγώ βρισκόμουν πίσω από τις κλειστές πόρτες αυτής της αίθουσας, και τα συναισθήματα που ένιωθα προέρχονταν από έναν «άλλο τόπο», έναν τόπο χωρίς αληθινή υπόσταση.

Αυτός ο «άλλος τόπος» είναι ο κινηματογράφος και αυτή η cine-εμπειρία μου χάρισε μια ξεκάθαρη διαπίστωση για αυτόν, που πάντα ήξερα ότι υπάρχει για να μας ταξιδεύει.