Σκηνοθεσία: Laurent Cantet
Σενάριο : Francois Begaudeau
Ηθοποιοί: Francois Begaudeau
Διάρκεια: 128΄
Διανομή: AMAFILMS
Ο Φρανσουά και οι καθηγητές συνάδελφοι του, προετοιμάζονται για την καινούργια σχολική χρονιά, στο γυμνάσιο μιας σκληρής, εργατικής συνοικίας. Οπλισμένοι με τις καλύτερες προθέσεις, δεν πτοούνται από τις δύσκολες συνθήκες εργασίας και θα προσπαθήσουν με όλες τους τις δυνάμεις να μεταδώσουν γνώση, στους μαθητές τους. Κουλτούρες και συμπεριφορές έρχονται σε αντιπαράθεση μέσα στη τάξη, σε έναν μικρόκοσμο που αντιπροσωπεύει τη Γαλλία του σήμερα. Οι μαθητές είναι διασκεδαστικοί αλλά και δύστροποι. Αυτό μπορεί να υπονομεύσει τον ενθουσιασμό των χαμηλόμισθων καθηγητών. Ο Φρανσουά επιμένει να διατηρεί στη τάξη μια ατμόσφαιρα σεβασμού και αξιοπρέπειας. Απορρίπτει τη σοβαροφάνεια και τον αυταρχισμό. Είναι σε ακραίο βαθμό ειλικρινής και αυτό είναι πρωτόγνωρο για τους μαθητές. Όμως έρχεται μια στιγμή που οι αρχές που έχει επιβάλει στη τάξη του δοκιμάζονται, όταν ένας μαθητής αμφισβητεί τις μεθόδους του.
O φετινός χρυσός φοίνικας δεν είναι μεγάλη ταινία! Είναι ταινία με σπουδαίο περιεχόμενο... Σκηνοθετικά δεν έχει να πει τίποτε... Ένα λιτό ντοκιμαντερίστικο τρικάμερο με σύνηθες μοντάζ. Η δύναμή του, όμως, κρύβεται στον πλούτο των ιδεών του, την εξαιρετική παιδαγωγική του, την άκρως ενδιαφέρουσα προσωπικότητα του συγγραφέα- δασκάλου Μπεγκωντώ, τα «διαβολεμένα» παιδιά που καταλήγουν να σου γίνουν συνμπαθή και ένα εκπαιδευτικό σύστημα, σαθρό στα θεμέλιά του, στείρο και χωρίς διεξόδους.
Ο δάσκαλος – ήρωας προσπαθεί να πλησιάσει, να αγγίξει τους μαθητές, όμως οι κοινωνικές, φυλετικές και θρησκευτικές ανισότητες φέρνουν αμέτρητα εμπόδια στην επαφή και επικοινωνία τους. Άλλοτε εχθρικοί άλλοτε με ελαφριά κατανόηση, οι μαθητές αναγνωρίζουν σίγουρα τη διαφορετικότητα του συγκεκριμένου καθηγητή.
Όλοι έχουμε υπάρξει μαθητές και κάποιοι έχουμε βρεθεί στη θέση του δασκάλου, οπότε αυτή η ταινία απευθύνεται σε όλους μας και είμαι σίγουρος πως μετά τη θέασή της δε θα υπάρξει κανείς παραπονεμένος.
Πλούσια σε προβληματική και κοινωνική παρατήρηση, σε εκπαιδευτικό στοχασμό κι ευαισθησία, σε ρεαλιστική παρουσίαση διαφορετικών προσωπικοτήτων και σε «δράση», ακόμη κι αν διαρκούσε τρεις ώρες, δε θα παραπονιόταν κανείς ότι τον κούρασε ή ότι βαρέθηκε... Γι’αυτό και ο φοίνικας στη Γαλλία, ύστερα από 21 χρόνια.
Μια ευκαιρία για να ξανανασάνει η Amafilms που η τελευταία της επιτυχία χρονολογείται το 2006 με τις «Ζωές των άλλων»...
Orpheus L. [***1/2]
To «Ανάμεσα στους τοίχους» που μεταφράστηκε από τα αγγλόφωνα μέσα με τον κοινότυπο τίτλο «The class» μπορει να δημιουργήσει ανάμεικτα συναισθήματα. Οι εκπαιδευτικοί πιθανότατα θα νιώσουν πως παρακολουθούν μια ακριβή καταγραφή της καθημερινότητάς τους ενώ αρκετοί θα ενθουσιαστούν με την εξαιρετική απόδοση της σύγρονης εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Αναμφισβήτητα πάντως η ταινία του Λοράν Καντέ (γνωστός και από τα φιλμ«Vers le Sud» και «L’emploi du temps») ενθουσίασε κριτικούς και κοινό και κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στο φετινό Φεστιβάλ Καννών ενώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που προβλέπουν και μια υποψηφιότητά του στα Όσκαρ. Το φιλμ βασίστηκε στο ομώνυμο βιβλίο του Φρανσουά Μπεγκοντό και φωτογραφίζει τη σύγχρονη πολυπολιτισμική Γαλλία.
Το εκπληκτικό είναι πως το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας εξελίσσεται σε μια τάξη ενός γυμνασίου, παρόλα αυτά αυτό δεν την καθιστά καθόλου βαρετή. Ο βασικός ήρωας, ο Φρανσουα, καθηγητής Γαλλικής γλώσσας, είναι ένας νέος εκπαιδευτικός με όρεξη και όραμα, με ειλικρινές ενδιαφέρον για τους μαθητές τους, όλα παιδιά διαφορετικών φυλών που κατοικούν σε μια φτωχή, εργατική συνοικία. Η τάξη συχνά αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη κοινωνία και θέματα όπως ο ρατσισμός, η μετανάστευση, η ανεργία έρχονται στο προσκήνιο.
Οι καθηγητές στο σχολέιο του Φρανσουά έρχονται αντιμέτωποι με την σκληρότητα, την αδιαφορία και το χλευασμό των μαθητών τους και προσπαθούν να βρουν τακτικές επιβολής και ανάκτησης του ενδιαφέροντός τους. Ο Φρανσουα μοιάζει να ξέρει τι κάνει, δεν έχει υπερβολικές απαιτήσεις από τους δύστροπους εφήβους και προσπαθεί να δημιουργήσει ένα ευχάριστο κλίμα στα πλαίσια του αλληλοσεβασμου και της επικοινωνίας. Είναι ειλικρινής, άμεσος και φιλικός, ένας ανθρωπιστής εκαιδευτικός που μοιάζει να αγαπά ειλικρινά τη δουλειά του.
Όμως ο Φρανσουα δεν είναι υπεράνθρωπος ούτε η ταινία του Λοράν Καντέ μια all time classic «Happy ending» Χολλυγουντιανή παραγωγή. Το εκπληκτικό, όπως προαναφέρθηκε, στην ταινία αυτή είναι ο ρεαλισμός και η ειλικρίνεια με την οποία προσεγγίζεται το θέμα της εκπαίδευσης χωρίς μελοδραματισμούς και φανφάρες. Έτσι, πολύ σύντομα, η πεποίθηση του Φρανσουα στις μέχρι τότε παιδαγωγικές πολιτικές του θα κλονιστεί. Θα παρασυρθεί, θα θυμώσει, θα χάσει τον έλεγχο και θα διαπιστώσει την αγριότητα της σύγχρονης πολυπολιτισμικής εκπαίδευσης και τις λεπτές γραμμές και ισορροπίες που υπάρχουν στη σχέση εκπαιδευτικού-μαθητή.
Εν κατακλείδι, ο Φρανσουά είναι ένας εκπαιδευτικός πρότυπο τόσο για τον ανθρωπισμό όσο και για την υπευθυνότητα και την ευαισθησία του. Οι καθημερινές καταστάσεις και τα προβλήματα του μαθητικού μικρόσμου αποτυπώνονται άψογα και αξίζει ιδιαίτερη μνεία όχι μόνο στο σκηνοθέτη αλλά και στον πρωταγωνιστή, Φρανσουά Μπεγκοντό, και στους νεαρούς ηθοποιούς – μαθητές.
Kίκα Κυριακάκου [***1/2]
Επιτέλους ένας γαλλικός Χρυσός Φοίνικας, μετά από περίπου 2 δεκαετίες με την ταινία Ανάμεσα στους τοίχους του Laurent Cantet .Ένα ενδιαφέρον πάνω απ όλα εγχείρημα πέρα από το αποτέλεσμα που δικαιώνει τον σκηνοθέτη για την τόλμη του να αφήσει για λίγο το "δικτατορικό του θώκο" κι να πλαγιάσει με την ατόφια πραγματικότητα .Η ταινία είναι ποιον μιας διαδικασίας αυτοσχεδιασμού ενός χρόνου σε ένα Γαλλικό σχολειό .Να τα πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή .Ο σκηνοθέτης ενδιαφέρεται να γυρίσει μια ταινία για την Ζωή στο σχολείο .Πέφτει στα χέρια του το βιβλίο του Francois Begaudau κι παίρνει την απόφαση να γυρίσει την ταινία βάση αυτού.Γράφουν το σκελετό ενός σεναρίου, επιλέγουν το σχολείο κι αρχίζουν συναντήσεις από το Νοέμβριο του 2006 μέχρι το τέλος της σχολικής χρονιάς .Από κει επιλέγονται οι μαθητές της ταινίας .Τρεις κάμερες κινηματογραφούν στα γυρισματα .Οι μαθητές δεν παίρνουν ποτέ στα χέρια τους το σενάριο κι ο Francois Begaudau συγγραφέας του βιβλίου επιλέγεται κι για τον πρωταγωνιστικό ρόλο του δασκάλου . Αποτέλεσμα μια ταινία που η ρεαλιστικότητα είναι το μεγαλύτερο της προσόν και δεν είναι καθόλου απλό αυτό. Η ρεαλιστικότητα για την οποία μιλάμε όμως δεν είναι η επιφανειακή ρεαλιστικότητα που θέλει τον θεατή να πιστεύει ότι τα δρώμενα επί της οθόνης συμβαίνουν σε πραγματικό χρόνο κι χώρα αλλά βαθιά κι ουσιαστική σαν την αλήθεια που επρεπε να πρεσβεύει ο κινηματογραφος κατα τους ρεαλιστικούς αισθητικούς . .Μπροστά σου έχεις την σύγχρονη σχολική πραγματικότητα , μια μικρογραφία της κοινωνίας χωρίς κλισέ κι δραματουργική χειραγώγηση, χωρίς υπερηρωες μαθητές κι οι καθηγητές .Όλοι βράζουν στο ίδιο καζάνι .Ο Laurent Cantet επιλέγει την τακτική των ίσων αποστάσεων .Το πρώτο λόγο των έχουν οι πραγματικοί πρωταγωνιστές δηλαδή μαθητές κι δάσκαλοι . Χρεος του σκηνοθετη να καταγράψει κι να "συράψει" την ταινία με βαση τα γεγονότα που καταγράφηκαν στα γυρίσματα κι το κανει .Τελικά το αρτιοσκληρωτικο εκπαιδευτικό σύστημα που μοιράζει ρόλους κι αναπαράγει στερεότυπο κι επιβάλει κανόνες είναι υπόλογο .Τα συμπεράσματα δικά σας .
Γιώργος Τζίσσους [***1/2]
Αρχή της καινούριας σχολικής χρονιάς. Βρισκόμαστε σ’ ένα από τα προάστια του Παρισιού, σ’ ένα πολυφυλετικό λύκειο. Ο Francis είναι καθηγητής της γαλλικής γλώσσας. Νέος σε ηλικία θέλει να βοηθήσει τους μαθητές του (των οποίων το μαθησιακό επίπεδο είναι αρκετά χαμηλό) χρησιμοποιώντας φιλελεύθερες εκπαιδευτικές μεθόδους, μη μένοντας αυστηρά προσκολλημένος στο πρόγραμμα. Τον ενδιαφέρει να έχει καλές σχέσεις με τους μαθητές του και προσπαθεί να εμπνεύσει σεβασμό και όχι να τον επιβάλλει. Ο απολογισμός των μεθόδων του θα γίνει στο τέλος της χρονιάς.
Η ταινία που κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του εκπαιδευτικού-συγγραφέα Φρανσουά Μπεγκοντό ο οποίος «υποδύεται» τον εαυτό του στο φιλμ, κάτι που ισχύει και για αρκετούς από τους υπόλοιπους ηθοποιούς (όλοι τους είναι ερασιτέχνες).
Αναμφισβήτητα το φιλμ αγγίζει πολλά και καυτά θέματα: η σχέση καθηγητή-μαθητών, το πολυφυλετικό σχολείο, η ενσωμάτωση των μεταναστών, το εκπαιδευτικό σύστημα, ο ρατσισμός μεταξύ των ίδιων των παιδιών όταν προέρχονται από διαφορετικές χώρες. Όμως, απλά τα αγγίζει. Δεν προσπαθεί να καταδείξει τις αιτίες που γεννούν αυτά τα προβλήματα, δεν προσπαθεί να υποδείξει λύσεις (κάτι που σε τελευταία ανάλυση λίγα φιλμ τολμούν).
Ο Καντέ όπως και στις ταινίες του «Ελεύθερος ωραρίου» και «Vers le sud» κινηματογραφεί αποστασιοποιημένος συναισθηματικά. Όμως μέχρι τώρα είχε μια σταθερή αφηγηματική δομή. Εδώ αντίθετα χρησιμοποιεί ένα ημι-ντοκουμενταρίστικο στιλ, με ως επί το πλείστον λήψεις από σταθερές γωνίες, «κουνημένη» κάμερα, παντελή απουσία μουσικής, αφήνοντας τους ερασιτέχνες ηθοποιούς να αυτοσχεδιάσουν και χωρίς να προάγει με κανέναν τρόπο τη δραματουργία παρά μόνο με υποτονικό τρόπο προς το τέλος.
Και εδώ τίθεται το ζήτημα. Κατά πόσο αυτό το είδος του κινηματογράφου αγγίζει κάποιον ως θεατή. Προσωπικά θεωρώ ότι ο κινηματογράφος μυθοπλασίας και το ντοκυμαντέρ πρέπει να έχουν σαφή και ευδιάκριτα όρια και βέβαια εκτιμώ βαθύτατα τη ρεαλιστική απόδοση-περιγραφή καταστάσεων και προσώπων.
Κατά συνέπεια αυτό το σινεμά ναι μεν κεντρίζει μέχρι κάποιου σημείου το ενδιαφέρον μου, αλλά στη συνέχεια απλά με κουράζει και μ’ αφήνει αδιάφορο. 130 λεπτά γι’ αυτό το φιλμ είναι υπερβολικά πολλά.
Είναι προσωπική άποψη και δεν καλώ κανέναν να την ενστερνιστεί όπως κι εγώ δεν μπορώ να αποδεχτώ κάτι που δεν μ’ αγγίζει ούτε συναισθηματικά ούτε πνευματικά.
Ενδεχομένως όπως μου είπε ένας συνάδελφος να είμαι προσκολλημένος σ’ αφηγηματικές δομές περασμένων δεκαετιών, και κάποιοι να αναγνωρίσουν στο φιλμ μια πολύ καλή ταινία που αδίκησα. Δείτε τη και σχηματίστε τη δική σας άποψη.
Δημήτρης Κιαχίδης (**)
