2001 και ο ταλαντούχος σκηνοθέτης Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ μας συστήνει σε έναν άκρως ελκυστικό και συνάμα «πειραγμένο» κινηματογραφικό σύμπαν, με το αινιγματικό «Waking Life». Πέντε χρόνια αργότερα και έχοντας πια καταξιωθεί στη συνείδηση του κοινού, ο Αμερικανός κινηματογραφιστής καταφεύγει εκ νέου στην τεχνική του ροτοσκοπικού animation προκειμένου να εισχωρήσει στα δαιδαλώδη μονοπάτια του ανθρώπινου μυαλού και στην παραισθησιογόνο πραγματικότητα του κόσμου των ναρκωτικών. Βασισμένο στο αυτοβιογραφικό διήγημα του θρυλικού συγγραφέα βιβλίων επιστημονικής φαντασίας Φίλιπ Ντικ, το «A Scanner Darkly» δεν είναι απλά ένα sci-fi θρίλερ, ενώ απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί περιπέτεια κινουμένων σχεδίων. Πάνω απ’ όλα είναι ένα παρανοϊκό ταξίδι αισθητικής ομορφιάς σε ένα περιβάλλον όπου η φαντασία και το όνειρο συγχέονται με το υπαρκτό και το αληθινό, εκεί όπου η σχιζοφρένεια ταυτίζεται με την κοινή λογική και προ(σ)καλεί το θεατή να εθιστεί στην ναρκωτική της εξουσία.


Εν μέσω ενός φουτουριστικού σκηνικού και με χώρο δράσης την αστυνομοκρατούμενη κοινωνία της Καλιφόρνια του κοντινού μέλλοντος, ο μυστικός πράκτορας Μπομπ Άρκτορ συμμετέχει ενεργά στην εντατική μάχη των Αρχών για εξάλειψη της μάστιγας των ναρκωτικών. Εφοδιασμένος με μια ειδική στολή που αλλοιώνει την ανθρώπινη μορφή και –ομογενοποιώντας-, αποτρέπει έτσι  το ενδεχόμενο αναγνώρισης, ο Άρκτορ επιδίδεται στο κυνήγι των ανθρώπων που φέρονται υπεύθυνοι για τη διακίνηση μιας καινούριας και άκρως επικίνδυνης ναρκωτικής ουσίας, γνωστής ως «Substance D». Όντας όμως και ο ίδιος εθισμένος, θα κληθεί να αναλάβει μια παράξενη αποστολή, αφού το αντικείμενο έρευνας του δεν είναι άλλο από τον ίδιο του τον εαυτό. Καθώς βυθίζεται όλο και πιο πολύ στο βασίλειο των παραισθήσεων και όσο μεγαλώνει η εξάρτηση του τόσο αποξενώνεται από την γύρω πραγματικότητα, ο ήρωας μας αδυνατεί να αντιληφθεί και να ξεχωρίσει τι συμβαίνει ακόμη και στο σπίτι του, ενώ τα γεγονότα που διαδραματίζονται εντός αυτού θολώνουν περισσότερο την κρίση του. Εν τω μεταξύ οι υπερσύγχρονοι μηχανισμοί παρακολούθησης βρίσκονται σε πλήρη λειτουργία καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας και έτσι εκτός του εαυτού του παρατηρεί την φθίνουσα πορεία και των δύο συγκατοίκων και της κοπέλας του, που επίσης δείχνουν να οδεύουν προς την οριστική κατάρρευση. Με την παράνοια να κυριαρχεί και το ταξίδι στο παράλογο να μοιάζει χωρίς επιστροφή, τα όρια μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας είναι πια δυσδιάκριτα και η πλήρης σύγχυση δεν θα αργήσει να επέλθει, έτσι που ούτε η αποκάλυψη των αληθινών προθέσεων της κυβέρνησης είναι σε θέση να αντιστρέψουν την κατάσταση. «Το γράμμα «D» υποδηλώνει το θάνατο (Death)», αναφέρεται κάποια στιγμή δια στόματος του πρωταγωνιστή και καθώς εξελίσσεται η πλοκή η παραπάνω πρόταση επιβεβαιώνεται. Ένας θάνατος όμως επί της ουσίας όχι βιολογικός αλλά ψυχικός και τελικά πιο επώδυνος, μια και η απώλεια της ταυτότητας που θα επιφέρει τελικά η σύγχυση δεν είναι απόρροια μόνο της χρήσης ναρκωτικών αλλά και αποτέλεσμα του επιτασσόμενου κομφορμισμού και της συνεχιζόμενης καταπάτησης των ανθρώπινων ελευθεριών. Όπως δήλωσε άλλωστε κι ο ίδιος ο Λινκλέιτερ: «η παράνοια που βιώνουν αυτοί οι ήρωες είναι παρόμοια με την παράνοια του δικού μας κόσμου, με τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας, όπου όλα επιτρέπονται. Κατά κάποιο τρόπο βάζει ένα σύννεφο πάνω από τον πνευματικό μας πολιτισμό».  


Ζωγραφίζοντας την Παραίσθηση

Έχοντας ως πρωτογενές υλικό για την ταινία του την ομότιτλη νουβέλα του Φίλιπ Ντικ, ο Λινκλέιτερ προσπάθησε να αποτυπώσει στην κινηματογράφηση του τη σκοτεινή ατμόσφαιρα που αποπνέει το μυθιστόρημα. Πρόκειται άλλωστε για ένα λογοτεχνικό έργο που βασίζεται σε προσωπικά βιώματα του Ντικ από την εποχή που ήταν εθισμένος στην αμφεταμίνη, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αναφερόμαστε σε ένα συγγραφέα που αποκαλούνταν και «πατέρας της επιστημονικής φαντασίας», έχοντας εμπνεύσει πολλούς σκηνοθέτες να μεταφέρουν έργα του επί της μεγάλος οθόνης («Blade Runner», «Ολική Επαναφορά», «Minority Report»). Για να το επιτύχει όμως αυτό ο Αμερικανός δημιουργός χρειάστηκε να μετατρέψει τους ηθοποιούς σε …animation φιγούρες και το όλο σκηνικό περιβάλλον σε ψηφιακά επεξεργασμένο «καμβά ζωγραφικής». Με λίγα λόγια επανέλαβε το «πείραμα» του «Waking Life», την πρώτη ταινία όπου χρησιμοποιήθηκε η τεχνική του “interpolated rotoscoping”, μια μέθοδος κατά την οποία οι λήψεις με τους πραγματικούς ηθοποιούς επεξεργάζονται σε επόμενο στάδιο μέσω υπολογιστή και μετατρέπονται σε γραμμικά κινούμενα σχέδια. Η εντύπωση της «μικτής» απεικόνισης των λήψεων των γυρισμάτων δημιουργεί ένα εξαιρετικά ελκυστικό αισθητικό αποτέλεσμα ενώ οι εναλλαγές των χρωμάτων επιτείνουν την οπτική απόλαυση. Παράλληλα όμως προωθείται με αμείωτο ενδιαφέρον και η εξέλιξη της δράσης, αφού η συγκεκριμένη τεχνοτροπία εισάγει το θεατή στον ψυχεδελικό κόσμο των ναρκωτικών και των παραισθήσεων και προσεγγίζει με τον καλύτερο τρόπο τις σχιζοφρενικές σκέψεις των πρωταγωνιστών, που ενδεχομένως δε θα μπορούσαν να αποδοθούν με την ίδια ακρίβεια σε ένα «παραδοσιακά» μονταρισμένο φιλμ. Επιπλέον κατορθώνει να συντηρήσει το μοτίβο της πλαστής πραγματικότητας που χτίζεται σταδιακά στο μυαλό των ηρώων, μια και συχνά δεν είναι εύκολος ο διαχωρισμός ανάμεσα στο νοητό και το πραγματικό, την ώρα που η «θολούρα»(κυρίως της στολής) παραπέμπει στην αλλοίωση της προσωπικότητας και την αδυναμία «ανάγνωσης» της ταυτότητας και των ανθρώπινων χαρακτηριστικών. Για να υλοποιηθεί πάντως αυτό το αρκετά επίπονο εγχείρημα και να «ζωγραφιστεί» πάνω στο αρχικό υλικό η τελική «μορφή» της ταινίας χρειάστηκε να περάσει ένα διάστημα 15 μηνών, ενώ χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις του παραγωγού Τόμι Παλότα που είπε για τη διαδικασία της επεξεργασία: «Ουσιαστικά ξανακάναμε την ίδια ταινία δεύτερη φορά».


Οι Πρωταγωνιστές Μιλούν για την Ταινία

Ερώτηση: Πώς ένοιωθες περιτριγυρισμένος από όλους αυτούς τους ηθοποιούς;
Κιάνου Ριβς: Ήταν πραγματικά απολαυστικό, κάναμε καταπληκτική ομάδα. Είχαμε δύο εβδομάδες για τις πρόβες και οι υπόλοιποι ήρθαν μόνο για μία. Με τη Γουινόνα Ράιντερ, τον Γούντι Χάρελσον και τον Ρόμπερτ Ντάουνι Τζ. κλειστήκαμε σε ένα δωμάτιο με ένα τραπέζι, το σενάριο και το βιβλίο και ο Ρίτσαρντ μαγνητοφωνούσε όσα διαδραματίζονταν μεταξύ μας. Ήταν μοναδική εμπειρία.


Ερώτηση: Η ιστορία της ταινίας πιστεύεις πως είναι προσαρμοσμένη στις μέρες μας;
Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ: Απόλυτα! Είναι εντυπωσιακό πως έχουν περάσει 30 χρόνια από τότε που γράφτηκε το βιβλίο και είναι τόσο μπροστά από την εποχή του.

Ερώτηση: Είναι περίεργο να «ζωγραφίζει» κάποιος πάνω σου;
Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ: Ήταν απίθανο. Αν ένοιωθα καλά δεν έχει σημασία. Όταν όμως τα ρούχα μου ήταν χάλια και φαινόμουν κουρασμένος, τότε ήταν τέλειο. Θα μπορούσα να κάνω όλες μου τις ταινίες έτσι.

Ερώτηση: Είσαι ικανοποιημένος από το τελικό αποτέλεσμα;
Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ: Είμαι τόσο, μα τόσο χαρούμενος!


Ο Σκηνοθέτης


Ερώτηση: Πώς καταφέρατε να προσεγγίσετε τον κόσμο του Φίλιπ Ντικ;
Ρίτσαρντ Λίνκλεϊτερ: Στάθηκα πολύ τυχερός γιατί γνώρισα τις κόρες του. Είναι ένα πολύ προσωπικό βιβλίο και με βοήθησαν πολύ να αποδώσω πιστά το πνεύμα του συγγραφέα. Πιστεύω ότι το αποτέλεσμα μας ικανοποίησε όλους.


Infos:
Σκηνοθεσία: Ρίτσαρντ Λίνκλεϊτερ
Σενάριο: Ρίτσαρντ Λίνκλεϊτερ
Παραγωγή: Τόμι Παλότι, Τζόνα Σμιθ, Έργουϊν Στοφ, Αν Γόκερ ΜακΜπέι
Ηθοποιοί: Κιάνου Ριβς, Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ, Γουινόνα Ράιντερ, Γούντι Χάρελσον, Ρόρι Κόκρεϊν

ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ DVD
Διάρκεια: 120' / Εικόνα: 16.9 / Ήχος: 5.1 Dolby Surround
ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΠΑΡΟΧΕΣ
-Σχολιασμός από τον Κιάνου Ριβς, το σεναριογράφο/ σκηνοθέτη Ρίτσαρντ Λίνκλεϊτερ και την κόρη του Φίλιπ Κ. Ντικ, Ίσα Ντικ Χάκετ
-Η Ιστορία των Γυρισμάτων του "A Scanner Darkly"
-The Weight Of the Line: Σειρά Κινουμένων Σχεδίων
-Κινηματογραφικό Τρέιλερ